در این قسمت از آموزش های مجموعه اهم مدیا نقشه های (P&ID) مورد بررسی قرار می گیرند. در ابتدا مفهوم و تعریف این مدل نقشه و در ادامه کاربرد های به طور خلاصه بیان می شود.P&ID مخفف Piping & Instrumentation Diagram است؛ یعنی نقشه لولهکشی و ابزار دقیق. این نقشه، «زبان مشترک» بین فرایند، پایپینگ، ابزار دقیق، برق و کنترل است و نشان میدهد که:
– سیالها از کجا به کجا میروند (مسیرهای لوله و انشعابها)
– چه تجهیزاتی در مسیر هستند (پمپ، مبدل، مخزن، برج، فیلتر…)
– چه شیرآلات و ادواتی در خط وجود دارد (Gate/Globe/Check/Control valve، PSV…)
– چه ابزار دقیق و حلقههای کنترل داریم (PT/TT/FT/LT، کنترلرها، آلارمها، interlock ها)
– ارتباط منطقی بین اندازهگیریها، کنترلها و عملگرها چگونه است
در یک نقشه P&ID چه چیز هایی میبینیم؟
1) تجهیزات اصلی و تگگذاری
به عنوان مثال : `P-101` پمپ، `E-201` مبدل، `V-301` مخزن.
2) خطوط لوله و مشخصات کلیدی
– شماره خط (Line No.)
– سایز لوله
– کلاس/متریال/اسپک (Line Spec)
– جهت جریان
– نقاط Vent/Drain/Sample
– گاهی عایق/تریسینگ یا گرمایش (مثلاً steam tracing)
3) شیرها و ادوات ایمنی
– انواع ولوها (Manual/Control/Check)
– PSV/PRV و مسیر تخلیه
– Flame Arrestor (در برخی سرویسها)
– ولوهای ایزولیشن، بایپس، ولوهای اضطراری (ESDV)
4) تجهیزات ابزار دقیق و حلقههای کنترل
نمادها و تگها طبق استاندارد (معمولاً ISA-5.1):
– PT فشار، TT دما، FT دبی، LT سطح
– ترانسمیترها، سوئیچها، نمایشگرها
– کنترلرها (PIC/TIC/FIC/LIC)
– مسیر سیگنالها (الکتریکی/پنوماتیکی/دیجیتال)
– I/O یا اتصال به DCS/PLC/ESD (بسته به سطح جزئیات)
—
اشتباه نگیرید!! تفاوت P&ID با PFD :
– PFD (Process Flow Diagram): کلیات فرایند، جریانهای اصلی، دبی/فشار/دماهای عمده، بدون جزئیات ابزار دقیق و ولوهای نمایش میدهد اما.
– P&ID: جزئیات اجرایی و کنترلی؛ مبنای طراحی و ساخت و بهرهبرداری را به نمایش می گذارد.