در ایران برای نامگذاری و کدگذاری کابلهای برق عمدتاً از استاندارد آلمانی VDE(انجمن مهندسی برق، الکترونیک و فناوری اطلاعات آلمان) استفاده میشود (مانند کدهای NYY یا NA2XY). این استاندارد در بازار و صنعت برق ایران کاملاً رایج و جاافتاده است.
البته سازمان ملی استاندارد ایران (ISIRI) نیز استانداردهای مشخصی برای تولید کابلها دارد که معمولاً برگرفته از استاندارد بینالمللی IEC هستند، اما برای خواندن و تشخیص حروف اختصاری روی کابلها در بازار، همان سیستم VDE مرجع اصلی محسوب میشود.
راهنمای سریع کدهای کابل برق (استاندارد VDE)
۱. جنس هادی (مغزی)
حرف N : هادی از جنس مس
حروف NA : هادی از جنس آلومینیوم
۲. جنس عایق و روکش
حرف Y : عایق یا روکش از جنس پیویسی (PVC)
حروف 2X : عایق از جنس پلی اتیلن کراسلینک (XLPE)
حروف 2Y : عایق از جنس پلیاتیلن (PE)
۳. ویژگیهای حفاظت مکانیکی
حرف C: هادی هممرکز مسی
CW: هادی هممرکز مسی موجی شکل
CE :هادی هممرکز مسی بر روی هسته
حرف S :حفاظ از نوع سیم مسی
SE :حفاظ مسی بر روی هسته
H :شیلد بر روی هادی
F :شیلد مقاوم در برابر آب
4. نوع زره کابل (Cable Armor): لایه محافظ فلزی (معمولاً فولاد یا آلومینیوم بهصورت مفتول یا نوار) که دور روکش داخلی کابل پیچیده میشه تا در برابر فشار مکانیکی، جویدن جانوران و آسیب فیزیکی محافظت کنه. این لایه معمولاً بین روکش داخلی (inner sheath) و روکش بیرونی (outer sheath) قرار میگیره.
B زره فولادی
F زره فولادی گالوانیزه تخت
G نوار فولادی گالوانیزه مارپیچی
R زره فولادی گالوانیزه با مقطع گرد
5. نوع عایق بیرونی کابل
منظور تعیین کردن عایق بیرونی و غلاف خارجی است. بر این اساس هر یک از حروف به شرح زیر نشان دهنده نوع عایق بیرونی کابل هستند:
Y عایق بیرونی از جنس پیویسی (PVC)
A عایق بیرونی از جنس کنف
2Y عایق بیرونی از جنس پلی اتیلن
6. وضعیت وجود سیم حفاظتی( ارت)
حرف J : کابل دارای رشته سیم ارت (سبز و زرد)
حرف O : کابل فاقد رشته سیم ارت
7. مشخصات فیزیکی
عدد اول تعداد رشتهها و عدد دوم سطح مقطع هر رشته بر حسب میلیمتر مربع است.
8. نوع هادی کابل
سلولهای 9 و 10 در استانداردبرای شکل هادی در نظر گرفته شده اندو ممکن است کابلهای مختلف با هادی و هسته گرد یا مثلثی به بازار عرضه میشوند.
1.حرف R نماد هادی گرد
2.حرف S نماد هادی مثلثی شکل
3.حرف E نماد کابل با هادی مفتولی
4.حرف M نماد کابل با هادی از جنس افشان
9.سطح ولتاژی
در سلول آخر در این استاندارد نامگذاری، سطح ولتاژی کابل برق را نشان میدهد که بر حسب کیلوولت بیان میشود. سطح ولتاژی یکی از ویژگیهای مهم در کابلهاست.
مثال: NA2XY-O 4×16
– بخش NA : هادی آلومینیومی
– بخش 2X : عایق کراسلینک
– بخش Y : روکش پیویسی
– بخش O : بدون سیم ارت
– بخش 4×16 : چهار رشته با مقطع شانزده میلیمتر مربع
نکته : ممکن است در برخی موارد روی کابل ها موارد دیگری بیان شده باشد که بیانگر برخی ویژگی ها در کابل است. در زیر چند مورد رایج بیان گردیده است:
Z کابل کنترل شمارهگذاری شده
F کابل انعطافپذیر
E کابل با قابلیت ایمنی بسیار بالا
TR کابل با پوسته خارجی شفاف
B کابل مجهز به سیم تخلیه بار
PU کابل بهرهمند از ماده پلی اورتان
نکته 2 :سوال مهم معمولا چه نوع کابلی در چه مصارفی بکار گرفته می شود؟
بسته به محیط و شرایط محل استفاده نوع آلودگی رطوبت و … نوع کابل توسط مهندس طراح انتخاب می گردد. در زیر چند مثال که به طور معمول استفاده می شود بیان گردیده.
انتقال برق در شبکههای محلی و کوچک: از کابل های NYY و NYCY برای انتقال انرژی در شبکههای کوچک و محلی استفاده میشود.
انتقال برق برای منازل، ساختمانهای اداری، باغ و ویلا و…: در این مکانها، از کابل NYCY برای شبکههای زمینی و از کابل خودنگهدار و کابل هوایی برای شبکههای هوایی استفاده میکنند.
روشنایی فضای باز مثل خیابان و پارک: جهت روشنایی فضای باز خیابان و پارکها در شبکههای هوایی از کابل خودنگهدار ymt با غلاف فلزی و از کابلهای مختص به شبکههای محلی و کوچک (NYY و NYCY) استفاده میشود.
کابل کشی در استخر و رودخانههای بزرگ: کابلهای ضد آب (کابل پی وی سی NYKY) برای روشنایی محلهای دارای نم و رطوبت یا مکانهایی که کابل با آب تماس مستقیم دارد، کاربردی است.
انتقال انرژی در کارخانجات شیمیایی: از با کیفیتترین و مستحکمترین کابلهای NYY، NYCY و NYCWY برا رای روشنایی کارخانجات شیمیایی استفاده میکنند.
کابل کشی در پمپ بنزینها، مناطق نفتی و پالایشگاهها برای روشنایی و انتقال انرژی: کابلهایی که در برابر آلودگیهای شیمیایی مستحکم هستند، در این محیطها کاربرد دارند. ازاینرو، از کابلهای دارای روکش پی وی سی و پوشیده شده با غلاف سربی NYKY در این محیطها استفاده میشود.