مفهوم ابزار دقیق و کاربرد آن :
ابزار دقیق (Instrumentation) به عنوان چشم و گوش سیستمهای صنعتی، دنیای بسیار گستردهای دارد. اگر بخواهیم آن را به زبان ساده و دستهبندی شده بررسی کنیم، میتوانیم آن را از چهار دیدگاه اصلی یا زیرشاخه کلیدی نگاه کنیم:
۱. زیرشاخه اندازهگیری (Measurement)این بخش پایه و اساس ابزار دقیق است. وظیفه اصلی آن اندازهگیری دقیق پارامترهای فیزیکی فرآیند است. این پارامترها معمولاً شامل موارد زیر هستند:
فشار (Pressure)
دما (Temperature) سطح یا تراز (Level)
جریان سیال (Flow)
۲. زیرشاخه کنترل (Control)در این مرحله، مقادیر اندازهگیری شده به بخش کنترل فرستاده میشوند تا با مقدار مطلوب (Set Point) مقایسه شوند. ابزارهایی مثل کنترلکنندههای منطقی برنامهپذیر (PLC) و سیستمهای کنترل توزیعیافته (DCS) در این دسته قرار میگیرند که تصمیم میگیرند سیستم چه واکنشی نشان دهد.
۳. زیرشاخه محرکها یا عناصر نهایی (Final Control Elements)پس از اینکه بخش کنترل تصمیم گرفت، دستوری صادر میشود که باید اجرا شود. این دستور توسط محرکها اجرا میشود. رایجترین ابزارها در این زیرشاخه عبارتند از:
شیرهای کنترل (Control Valves)
جکهای نیوماتیکی و هیدرولیکی
موتورهای الکتریکی و درایوها (Inverters)
۴. زیرشاخه نمایش و ثبت (Display & Recording)
این بخش مربوط به مانیتورینگ است تا اپراتور انسانی بتواند از وضعیت لحظهای سیستم باخبر شود.
نمایشگرهای محلی (Indicators) سیستمهای مانیتورینگ گرافیکی (HMI و SCADA)
ثبتکنندهها (Recorders) برای تحلیل دادههای گذشته
به طور خلاصه، ابزار دقیق از اندازهگیری شروع شده، با کنترل ادامه مییابد و در نهایت به اجرای یک عمل فیزیکی ختم میشود تا یک فرآیند صنعتی در وضعیت ایمن و بهینه باقی بماند. سبکی که این قطعات با هم صحبت میکنند (پروتکلهای ارتباطی مثل HART یا Foundation Fieldbus) نیز خود یک تخصص عمیق در این رشته محسوب میشود.